Yapay Zekâ ve Telif: Türk Yayıncıları İçin 2026’da Ne Değişiyor?

Türkçe kitapların, dijital arşivlerin ve yayıncı kataloglarının yapay zekâ tarafından kullanımı artık yalnızca teknoloji tartışması değil, doğrudan bir telif ve gelir modeli meselesi. Avrupa Birliği hak sahiplerinin itiraz ve şeffaflık araçlarını düzenlerken Türkiye’de kanun teklifleri komisyon aşamasında. Yayıncıların beklerken yapabileceği şey ise kendi hak envanterini ve dijital içerik politikasını oluşturmak.

Türkiye’de telif mevzuatı değişiyor mu?

10 Ekim 2026 itibarıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi kayıtlarında konuya ilişkin iki önemli teklif bulunuyor:

• 8 Nisan 2026 tarihli teklif: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda değişiklik yapılarak yapay zekâ çağındaki telif ihtiyacının ve toplu hak yönetiminin ele alınması amaçlanıyor. TBMM kaydına göre teklif komisyonda.
• 2 Ekim 2026 tarihli Dijital Telif Hakları Kanun Teklifi: Dijital ortamda telif haklarını ve ifade özgürlüğünü düzenlemeyi amaçlıyor. Bu teklif de komisyon aşamasında.

Teklif, yürürlükteki kanun demek değildir. Dolayısıyla Türkiye’de yapay zekânın eserleri eğitim verisi olarak kullanmasına ilişkin yeni bir hak veya istisnanın kesinleştiğini söylemek yanlış olur. Mevcut FSEK hükümleri uygulanmaya devam eder; belirli kullanımların telif ihlali oluşturup oluşturmadığı ise somut olaya ve hukuki değerlendirmeye bağlıdır.

Avrupa Birliği nasıl bir yol izliyor?

Avrupa Birliği’nin 2019/790 sayılı Dijital Tek Pazar Telif Direktifi, metin ve veri madenciliğini iki farklı çerçevede ele alıyor. 3. madde, belirli şartlarla araştırma kuruluşları ve kültürel miras kurumlarının bilimsel araştırma amaçlı faaliyetlerine istisna getiriyor. 4. madde ise hukuka uygun erişilen içeriklerde daha genel bir veri madenciliği istisnası öngörürken hak sahiplerinin kullanımı uygun yollarla açıkça saklı tutabilmesini düzenliyor.

Buradaki önemli ayrım şu: Her veri madenciliği sınırsız ve serbest değildir; her hak saklı tutma beyanı da tek başına bütün teknik veya hukuki sorunları çözmez. Kullanımın amacı, esere erişim şekli, hak saklı tutma yöntemleri ve uygulanacak hukuk birlikte değerlendirilir.

AB’nin Yapay Zekâ Yasası’nın 53. maddesi ayrıca genel amaçlı yapay zekâ model sağlayıcılarından telife uyum politikası oluşturmalarını ve eğitim içeriği hakkında kamuya açık özet yayımlamalarını istiyor. Bu çerçeve, yayıncının hakkını kendiliğinden tahsil etmiyor; fakat verinin kökenine ilişkin hesap verebilirliği artırmayı hedefliyor.

Yayınevlerinin gözden kaçırdığı dijital varlıklar

Telif tartışması yalnız basılı kitap metninden ibaret değil. Yayınevi sitesindeki tanıtım sayfaları, e-kitap örnekleri, yazar söyleşileri, röportajlar ve dijital arşivler de hak ve lisans bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

• Hak sahipliği: Metin, çeviri, görsel, fotoğraf veya ses kaydı üzerindeki hakların kime ait olduğu belirlenmeli.
• Sözleşme kapsamı: Mevcut eser sözleşmesinin dijital çoğaltma, veri kullanımı ve yapay zekâ bağlamını nasıl düzenlediği kontrol edilmeli.
• Kamusal erişim: İnternette açıkça bulunabilen içerikle lisanslı veya erişimi kısıtlı içerik birbirinden ayrılmalı.
• İzin ve lisans kaydı: Üçüncü tarafların eser kullanım talepleri ve verilen izinler tek sistemde izlenmeli.

robots.txt dosyası kitapları korur mu?

robots.txt, belirli tarayıcılara web sitesinin hangi bölümlerine erişmemeleri gerektiğini bildiren bir yönerge dosyasıdır. Bu dosya içeriği şifrelemez, yetkisiz erişimi teknik olarak her durumda engellemez ve kendi başına telif lisansı oluşturmaz.

OpenAI’nin tarayıcı açıklamasında, model eğitimi amacıyla kullanılan GPTBot ile ChatGPT arama görünürlüğünde kullanılan OAI-SearchBot’un farklı amaçlara hizmet ettiği belirtiliyor. Bir yayıncı, içeriklerinin model eğitimi için taranmasını sınırlamak isteyip arama sonuçlarında görünür kalmak isteyebilir. Bu yüzden bütün botları körlemesine engellemek doğru bir dijital yayıncılık stratejisi değildir.

llms.txt ise telif koruması sağlayan bir güvenlik standardı değildir. Telif hakkı politikası, teknik erişim kuralları ve arama görünürlüğü ayrı kararlar olarak yönetilmelidir.

Yayıncılar bugün ne yapmalı?

1. Hak envanteri çıkarın. Dijital katalogda hangi içeriğin hangi lisansla tutulduğunu ve hangi eserin üçüncü taraf kullanımına açık olduğunu kaydedin.
2. Yazar ve çevirmen sözleşmelerini gözden geçirin. Yapay zekâ eğitim verisi, lisanslama ve dijital kullanım konularını ilgili hak sahipleri ve hukuk danışmanlarıyla netleştirin.
3. Tarayıcı tercihlerini bilinçli belirleyin. Eğitim amaçlı tarama ve arama amaçlı taramayı birbirinden ayırın.
4. Web sitesi ve örnek kitap dosyalarını denetleyin. Açık PDF’ler, metinler ve dijital arşivler için erişim ve lisanslama politikasını görünür kılın.
5. Mevzuatı ve toplu lisanslama olanaklarını izleyin. TBMM’deki teklifleri yürürlüğe girene kadar teklif olarak değerlendirin; sektör örgütleriyle ortak standartları tartışın.

Yankı Ötesi’nin YAYDER ile yürüttüğü yayıncılık iletişimi çalışmaları, sektörel meselelerin yalnız basın duyurusu değil, sürekli kamuoyu ve paydaş iletişimi gerektirdiğini gösteriyor.

Sonuç: Yapay zekâ karşısında yayıncılığın savunması yalnız erişim engellemek değil; eser, hak, lisans ve görünürlük ilişkisini birlikte yönetmek olmalı. Türkiye’deki yeni düzenlemeler sonuçlanmadan da kurumlar hak envanterlerini ve dijital kullanım politikalarını oluşturabilir.

Bu içerik 10 Ekim 2026 tarihindeki erişilebilir resmî belgelere dayanır; hukuki mütalaa değildir.